Wat is hartslag?
Je hartslag is het aantal keer dat je hart per minuut samentrekt om bloed door je lichaam te pompen. Een eenvoudige maat, met veel variatie.
Wat doet je hart precies?
Het hart is een spier ter grootte van je vuist. Het bestaat uit vier holtes: twee boezems (atria) bovenin en twee kamers (ventrikels) onderin. Bij elke samentrekking duwt de linkerkamer zuurstofrijk bloed het lichaam in, en de rechterkamer het bloed naar de longen om opnieuw zuurstof op te nemen. Eén volledige cyclus van samentrekken en ontspannen is één hartslag.
Een gezond hart van een volwassene pompt in rust ongeveer vijf liter bloed per minuut. Tijdens flinke inspanning kan dat oplopen tot vier of vijf keer zoveel.
De sinusknoop: je natuurlijke pacemaker
Je hart klopt niet omdat je hersenen het opdragen, maar omdat het zelf een ingebouwd ritme heeft. Bovenin de rechterboezem ligt de sinusknoop, een klein groepje cellen dat met regelmatige tussenpozen elektrische pulsen afgeeft. Elke puls verspreidt zich over de boezems en kamers en zorgt voor één samentrekking. Dit ritme heet sinusritme — het normale hartritme.
De sinusknoop staat onder invloed van het autonome zenuwstelsel. De sympathische tak versnelt de hartslag (bij stress, inspanning, schrik), de parasympathische tak vertraagt hem (in rust, bij ontspanning, tijdens slaap). Daardoor kan je hartslag binnen seconden veranderen.
Hartslag en pols: hetzelfde of niet?
In de praktijk worden de termen door elkaar gebruikt, maar er is een verschil. Hartslag verwijst naar de samentrekking van het hart zelf. Pols is de drukgolf die je voelt in een slagader doordat het hart bloed naar voren stuwt. Bij een gezond hart komen beide getallen overeen.
Bij sommige ritmestoornissen, zoals atriumfibrilleren, lukt het niet elke samentrekking om voldoende bloed naar voren te stuwen. Je hartslag (gemeten met een ECG) kan dan hoger uitvallen dan je pols (gemeten aan de pols). Dit verschil heet polsdeficit.
Waarom varieert je hartslag de hele dag?
Geen twee minuten van je dag zijn hetzelfde voor je hart. Hieronder een paar dingen die je hartslag direct beïnvloeden:
- Lichaamshouding (staan vraagt meer dan liggen)
- Inspanning, zelfs traplopen of een tas dragen
- Emoties: angst, opwinding, irritatie
- Lichaamstemperatuur, koorts, warm weer
- Eten, vooral grote of zware maaltijden
- Cafeïne, nicotine en alcohol
- Vochttekort
- Slaap- en waakritme
Tijdens slaap zakt je hartslag doorgaans 10 tot 30 procent ten opzichte van overdag. Direct na het wakker worden stijgt hij weer. Een licht versnelde hartslag na het opstaan, na een kop koffie of na een trap is normaal.
Wat zegt je hartslag over je gezondheid?
Op zichzelf zegt één enkel hartslagcijfer niet veel. Een momentopname kan misleidend zijn. Wat wél informatie geeft, is een trend over weken of maanden. Een geleidelijk dalende rusthartslag wijst meestal op een betere conditie. Een geleidelijk stijgende rusthartslag zonder duidelijke oorzaak kan een signaal zijn om naar de huisarts te gaan.
Wanneer naar de huisarts?
Maak een afspraak als je hartslag wekenlang opvallend hoog of laag is zonder dat je dat kunt verklaren, als je hartkloppingen voelt die niet snel weggaan, of als je daarbij duizelig of kortademig wordt. Bel direct 112 bij hevige pijn op de borst, plotse kortademigheid of flauwvallen. Zie ook wanneer naar de huisarts.